Psikiyatride riskli hasta ve kriz başvurusu nasıl yönetilir?

Acil durumda ulaşılabilecek bir yakınının adı ve telefonu, hastanın güncel adresi ve varsa daha önceki kriz öyküsü ilk kayıt sırasında alınmalıdır. Bu bilgileri istemek çoğu hasta için olağandır; sağlık hizmeti alırken benzer sorularla zaten karşılaşmışlardır. Neden istendiğini tek cümleyle açıklamak yeterlidir.

Bilginin toplanması kadar güncel kalması da önemlidir. Adres ve iletişim bilgileri zamanla değişir; altı ayda bir teyit etmek ya da hastanın kendi portalından güncelleyebilmesini sağlamak bu sorunu çözer. Kriz öyküsü olan hastalarda bilginin ayrıca işaretlenmesi de faydalıdır; böylece dosya açıldığında bu durum ilk bakışta görünür. Toplanmamış bir bilgi, ihtiyaç duyulduğunda üretilemez.

Telefonu açan kişiye klinik değerlendirme yaptırılamaz; ancak ona sorması gereken birkaç soru ve bu sorulara gelen yanıtlara göre izleyeceği yol verilebilir. Kural tek sayfayı geçmemeli ve tereddüde yer bırakmamalıdır. Hangi durumda hekime hemen haber verileceği, hangi durumda aynı gün içinde yer açılacağı ve hangi durumda doğrudan acil hizmetlere yönlendirileceği açıkça yazılmalıdır.

Kuralın en önemli özelliği, belirsizlik hâlinde ne yapılacağını da söylemesidir. Sekreter emin olamadığında varsayılan davranışın hekime bildirmek olması gerekir; çünkü gereksiz bir bildirimin maliyeti, kaçırılmış bir aciliyetin maliyetinden kıyaslanamayacak kadar düşüktür. Kuralı yazdıktan sonra ekiple birlikte birkaç örnek üzerinden geçmek de faydalıdır; metni okumak ile uygulamak arasındaki farkı bu deneme kapatır.

Acil başvurunun öngörülemez olduğu doğru değildir; her klinikte belirli bir sıklıkla gerçekleşir. Bu sıklık birkaç ay gözlemlendiğinde, haftada kaç saatlik bir tamponun yeterli olacağı ortaya çıkar. Bu saatler takvimde önceden ayrıldığında, acil bir başvuru geldiğinde kimsenin randevusu bozulmaz.

Ayrılan saatlerin nasıl kullanılacağı da tanımlanmalıdır. Gün içinde kullanılmayan tampon saatler, belirli bir saatten sonra bekleme listesindeki hastalara açılabilir; böylece kapasite boşa gitmez. Tamponun günün başına ya da sonuna konması da işe yarar bir tercihtir, çünkü gecikme durumunda diğer randevuları etkilemez. Bu düzen kurulduğunda acil başvuru, akışı bozan bir olay olmaktan çıkıp akışın planlanmış bir parçasına dönüşür.

Kliniğin kapsamı dışında kalan durumlar için nereye yönlendirme yapılacağı önceden yazılmalıdır. Bu liste yatarak tedavi imkânı olan kurumları, iş birliği yapılan meslektaşları ve acil hizmet numaralarını içerir. En kritik anda en hızlı erişilecek bilgi budur ve o an araştırılmaya uygun değildir.

Listenin güncel tutulması da gereklidir; kurumların koşulları ve meslektaşların uygunluğu zamanla değişir. Altı ayda bir kısa bir teyit yeterlidir. Listenin ekibin tamamının erişebileceği bir yerde durması da önemlidir; hekimin telefonunda duran bir liste, hekime ulaşılamadığı anda işe yaramaz. Yönlendirme yapıldığında bunun hasta dosyasına kaydedilmesi ise hem takip hem de sorumluluk açısından gereklidir.

Kriz düzeni nadiren kullanıldığı için en hızlı aşınan düzendir. Personel değişir, kurum bilgileri eskir, kural unutulur. Altı ayda bir yapılacak kısa bir tazeleme bunu önler: yönlendirme listesi teyit edilir, ilk temas kuralı ekiple tekrar okunur ve son dönemde yaşanan başvurular kısaca değerlendirilir.

Değerlendirmenin en verimli kısmı, gerçekleşen olaylar üzerinden yapılan konuşmadır. Son altı ayda gelen acil başvurularda kural işledi mi, sekreter tereddüt etti mi, tampon saatler yetti mi. Bu üç soru düzenin nerede zayıf kaldığını doğrudan gösterir. Yeni bir personel işe başladığında ise tazelemeyi beklemeden aynı anlatımı yapmak gerekir; kriz düzeni, öğrenilmesi işbaşı gününe bırakılamayacak birkaç konudan biridir.