Bir diş kliniğinde sterilizasyon rutini herkes tarafından bilinir ve uygulanır: aletler yıkanır, paketlenir, otoklava girer ve çıkar. Bu işlem günde birkaç kez tekrarlanır. Buna karşılık hangi döngünün ne zaman yapıldığı, indikatör sonucunun ne olduğu ve cihazın son bakımının ne zaman yapıldığı çoğu klinikte hiçbir yerde yazmaz. İşlem yapılmıştır ama yapıldığı gösterilemez. Bir denetimde bu fark belirleyici olur. Bir enfeksiyon şüphesinde ise geriye dönük hiçbir inceleme mümkün olmaz. Bu pratik kaydı kurar.
01Tanıdık geliyor mu?
Bu durumlar sizde de oluyor mu?
Sterilizasyon kaydının tutulmadığı bir klinikte hijyen uygulaması genellikle iyidir. Ekip özenlidir ve rutini bilir. Eksik kalan çoğunlukla belgelemedir. Bu eksiklik ancak bir denetimde ya da bir şüphe durumunda ortaya çıkar.
Sizde olanları işaretleyin.
En az ikisi tanıdık geliyorsa bu sayfa sizin için yazıldı. Hiçbiri değilse, benzer sorunlar sayfanın sonunda.
Her otoklav döngüsünü birkaç saniyelik bir kayıtla belgeleyin. Kaydı olmayan sterilizasyon denetimde yapılmamış sayılır.
02Neden oluyor?
Sorunun asıl kaynağı
Sterilizasyon kaydının tutulmamasının nedeni çoğu zaman bu işin bir uygulama olarak görülüp bir belgeleme süreci olarak düşünülmemesidir. Yapılan iş doğrudur ama kaydı olmadığında bir üçüncü kişi için hiç yapılmamış sayılır.
- 01
Kayıt bir rutin adımı değil
Sterilizasyon kaydı işlemin doğal bir parçası hâline getirilmediğinde ayrı bir iş olarak kalır ve atlanır. Yapıldığı belgelenmeyen bir sterilizasyon, denetim ve sorumluluk açısından yapılmamış sayılır. Kaydın rutinin içine yerleştirilmesi bu sorunu çözer.
- 02
İzlenebilirlik zinciri kurulmamış
Hangi hastada hangi döngüden çıkan aletlerin kullanıldığı izlenemediğinde, bir sorun durumunda geriye dönük inceleme yapmak imkânsız hâle gelir. Paket üzerine döngü bilgisinin yazılması ve bunun hasta kaydına geçirilmesi bu zinciri kurar.
- 03
Cihaz bakım geçmişi tutulmuyor
Otoklavın periyodik bakımı ve validasyon kayıtları cihazın güvenilirliğinin tek kanıtıdır. Bu kayıtlar olmadan cihazın doğru çalıştığını göstermek mümkün olmaz. Garanti ve servis süreçlerinde dayanak da yine bu kayıtlardır.
Bu sorunun size bedeli
- Gösterilemeyen uygulama
- Sürekli
- Yapıldığı hâlde kayıt olmadığı için belgelenemeyen sterilizasyon işlemleri.
- Kurulamayan izlenebilirlik
- Şüphe durumunda kritik
- Hangi hastanın hangi döngüden aletle tedavi edildiğinin bilinememesi.
- Denetimde eksik belge
- Denetim geldiğinde
- İstenen kayıtların hazır olmaması ve geriye dönük üretilememesi.
- Kanıtsız cihaz güvenilirliği
- Sürekli
- Bakım ve validasyon kaydı olmadığı için doğrulanamayan cihaz performansı.
03Adım adım çözüm
Bugünden başlayabileceğiniz adımlar
Amaç, zaten yapılan işi yeni bir bürokrasi kurmadan kısa ve rutin bir kayda bağlamak. Her döngüyü kısa bir kayıtla belgelemek, indikatör sonuçlarını saklamak ve izlenebilirlik zincirini kurmak bu güvenceyi sağlar. Son iki adım cihaz bakımını takip eder ve kayıtları denetime hazır tutar.
- 1Adım 1 / 5Her sterilizasyon döngüsünde
Her döngüyü kısa bir kayıtla belgeleyin
Tarih, saat, döngü numarası, yük ve işlemi yapan kişiyi kısa bir kayda yazın.
Her otoklav döngüsü için tarih, saat, döngü numarası, yükün içeriği ve işlemi yapan kişi kaydedilmelidir. Bu kayıt kısa olmalıdır. Birkaç saniyede tamamlanacak bir işlem rutine yerleşir, uzun bir form birkaç hafta içinde bırakılır.
- Her döngü için tarih, içerik ve sorumlu kişiyi kaydedin
- Cihazın çıktısını saklayın ve yüke bağlayın
- Kaydı birkaç saniyede tamamlanacak kadar kısa tutun
Ayrıntısını okuyun
Cihazın kendi çıktısı varsa bunun saklanması da gereklidir. Birçok otoklav döngü sonunda bir yazıcı çıktısı ya da dijital kayıt üretir ve bu, en güvenilir belgedir. Çıktının hangi yüke ait olduğunun işaretlenmesi ise bunu kullanılabilir kılar. Kaydı tutan kişinin belirtilmesi de gereklidir. Bir sorun durumunda kimin işlemi yaptığı bilinmelidir. Bu bilgi, süreci doğru anlamak için gereklidir. Bir hata varsa nerede oluştuğunu bulmanın tek yolu odur.
PratiVia’da: PratiVia’da tekrarlayan görev ve kayıt yapıları oluşturulabilir. Sterilizasyon döngüsü kısa bir kayıt olarak tutulur, sorumlusu ve tarihi otomatik olarak işlenir.
Ekip ve roller - 2Adım 2 / 5Her kontrolde
İndikatör sonuçlarını kaydedin ve saklayın
Başarısız olanlar dâhil her indikatör sonucunu ait olduğu döngüyle kaydedin.
Kimyasal ve biyolojik indikatör sonuçları kayda geçirilmeli, mümkünse fiziksel örnekler de saklanmalıdır. Sonucun ne olduğu kadar hangi döngüye ait olduğu da yazılmalıdır.
- İndikatör sonucunu ilgili döngüyle birlikte kaydedin
- Başarısız sonuçları da mutlaka kaydedin
- Başarısızlık durumunda izlenecek yolu yazılı hâle getirin
Ayrıntısını okuyun
Başarısız bir sonuç çıktığında ne yapılacağı da önceden tanımlanmış olmalıdır: o döngüdeki aletler yeniden işleme alınır, cihaz kontrol edilir ve sonuç kaydedilir. Bu adımların yazılı olması, kritik anda tereddüt yaşanmasını önler. Başarısız sonuçların da kaydedilmesi ayrıca önemlidir. Yalnızca başarılı sonuçları kaydetmek kaydın güvenilirliğini tamamen ortadan kaldırır ve bir denetimde bu fark hemen anlaşılır. Tekrarlayan başarısızlıklar da ancak kayıtla görülür ve cihazın gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir. Tek tek bakıldığında rastlantı gibi görünen sonuçlar, üst üste okunduğunda net bir örüntü oluşturur ve müdahale gerektirir.
PratiVia’da: PratiVia’da kayıtlara seçilebilir alanlar ve belge ekleri tanımlanabilir. İndikatör sonucu döngü kaydıyla birlikte saklanır ve geriye dönük olarak filtrelenebilir.
Ekip ve roller - 3Adım 3 / 5Her hastada
İzlenebilirlik zincirini kurun
Paket etiketine döngü numarasını yazın, kullanırken hasta kaydına geçirin.
Hangi hastada hangi döngüden çıkan aletlerin kullanıldığı izlenebilir olmalıdır. Paket üzerine döngü bilgisi yazılır ve kullanım sırasında bu bilgi hasta kaydına geçirilir.
- Paket üzerine döngü bilgisini yazın
- Kullanım sırasında döngü bilgisini hasta kaydına geçirin
- Kaydı basit tutun. Etiket ya da numara yeterlidir
Ayrıntısını okuyun
Bu zincir bir enfeksiyon şüphesi durumunda tek dayanaktır. Hangi hastaların etkilenmiş olabileceği ancak bu kayıtla belirlenebilir. Uygulamanın ağır gelmemesi için kaydın basit tutulması gerekir. Paket etiketinin hasta dosyasına eklenmesi ya da döngü numarasının yazılması yeterlidir. Bu adım çoğu klinikte hiç yapılmaz çünkü gereksiz görünür. Oysa gerektiği anda başka hiçbir şey onun yerini tutmaz ve o an geriye dönük olarak kurulması da imkânsızdır. Bu yüzden zincirin sürekli işlemesi gerekir. Arada bırakılan bir dönem, tam da o döneme ait bir soru geldiğinde cevapsız kalır.
PratiVia’da: PratiVia’da seans notu şablonlarına ek alanlar tanımlanabilir. Kullanılan sterilizasyon döngüsünün numarası hasta kaydında tutulur ve bir şüphe durumunda bu alana göre arama yapılarak etkilenen hastalar bulunur.
Seans notları - 4Adım 4 / 5Üretici periyoduna göre
Cihaz bakım ve validasyonunu takip edin
Bakım ve validasyonu üretici periyoduyla takvime koyun, bir sorumluya atayın.
Otoklavın periyodik bakımı, kalibrasyonu ve validasyon işlemleri takvimlendirilmeli ve yapıldığında kayda geçirilmelidir. Servis raporları da aynı kayda bağlanmalıdır.
- Bakım ve validasyon periyotlarını üretici talimatına göre belirleyin
- Servis raporlarını kayda bağlayın
- Bakım zamanı için hatırlatma ve sorumlu tanımlayın
Ayrıntısını okuyun
Bu kayıtlar cihazın güvenilirliğinin tek kanıtıdır. Bakım yapılmış olsa bile belgesi yoksa gösterilemez. Periyotlar üretici talimatlarına göre belirlenmelidir. Tahminle yapılan bir aralık ne güvenlidir ne de geçerli sayılır. Cihazın kullanım yoğunluğu da bu periyodu etkileyebilir ve yoğun çalışan bir otoklav daha sık bakım gerektirir. Bakım zamanı yaklaştığında hatırlatma üretilmesi de gereklidir, çünkü bu iş kolayca ertelenir ve cihaz çalıştığı sürece kimse hatırlamaz. Bakımın bir sorumluya atanması ise işin gerçekten yapılmasını sağlayan asıl unsurdur. Kimsenin görevinde olmayan bir bakım hiçbir zaman zamanında yapılmaz.
PratiVia’da: PratiVia’da tekrarlayan görevler oluşturulup ekip üyelerine atanabilir. Otoklav bakımının zamanı geldiğinde görev listede belirir, tamamlandığında servis raporu aynı kayda eklenir ve arşivde kalır.
Ekip ve roller - 5Adım 5 / 56 ayda bir, 30 dakika
Kayıtları denetime hazır tutun
Altı ayda bir döngü, indikatör ve bakım kayıtlarının eksiksiz olduğunu kontrol edin.
Altı ayda bir yapılacak kısa bir kontrol, kayıtların eksiksiz ve erişilebilir olduğunu doğrular. Bakılacak şeyler bellidir: her döngünün kaydı var mı, indikatör sonuçları eksiksiz mi ve bakım kayıtları güncel mi.
- Altı ayda bir kayıt bütünlüğünü kontrol edin
- Kayıtların yerini ekipçe bilinir hâle getirin
- Saklama sürelerine ilişkin gereklilikleri gözetin
Ayrıntısını okuyun
Bu kontrolün asıl faydası denetim anında görülür. Hazır olan bir klinik ile hazırlıksız bir klinik arasındaki fark, sürecin tamamını belirler. Kayıtların nerede tutulduğunun ekipçe bilinmesi de gereklidir. Denetim geldiğinde belgeleri bulan tek kişinin izinde olması, önlenebilir bir sorundur. Saklama sürelerine ilişkin mevzuat gerekliliklerinin de gözetilmesi gerekir. Bu kayıtlar belirli bir süre saklanmak zorundadır ve süresinden önce imha edilmemelidir. Dijital tutulan kayıtların yedeklenmesi de aynı kapsamda düşünülmelidir.
PratiVia’da: PratiVia raporlarında kayıtlar dönem ve tür bazında listelenip filtrelenebilir. Sterilizasyon döngüleri ile bakım kayıtlarının eksiksizliği tek ekrandan kontrol edilir ve eksik kalan dönemler hemen görülür.
Raporlar
04PratiVia’da
Bu adımlar PratiVia’da nasıl kolaylaşır?
Duvara asılan bir çizelge ilk haftalar doldurulur, sonra unutulur. Bir denetimde ise geriye dönük hiçbir şey üretilemez. Diş kliniğinde sterilizasyon kaydı ise hem yasal hem klinik bir gerekliliktir. PratiVia kaydı rutinin parçası yapar.
Kısa ve sorumlusu belli döngü kaydı
Her döngü tarihi ve sorumlusuyla kaydedilir. İşlem birkaç saniye sürer ve rutine yerleşir.
Ekip ve rollerBelgeli indikatör sonucu
Sonuç ilgili döngüyle birlikte saklanır. Başarısız sonuçlar da kayıtta kalır ve geriye dönük filtrelenebilir.
Ekip ve rollerHasta kaydında döngü bilgisi
Kullanılan döngü hasta dosyasına işlenir. Bir şüphe durumunda etkilenen hastalar aranabilir.
Seans notlarıHatırlatmalı bakım takibi
Otoklav bakımı tekrar eden görev olarak planlanır. Servis raporu aynı kayda bağlanır ve kaybolmaz.
Ekip ve roller
05Sonucu görün
İşe yaradığını nasıl anlarsınız?
Bu düzenin sağlamlığı bir denetim ya da bir şüphe anında ölçülür. O an ya kayıt vardır ya yoktur. Aşağıdaki göstergeler o güne hazır olup olmadığınızı önceden gösterir.
Kaydı bulunan döngü oranı
Tamamı
Yapılan sterilizasyon döngülerinden kaydı tutulanların payı.
İndikatör sonucu kayıtlı döngü oranı
Tamamı
Kontrol sonucu kayda geçirilmiş döngülerin payı.
Döngü bilgisi hasta kaydına işlenen işlem oranı
Tamamına yakın
İzlenebilirlik zinciri kurulmuş tedavi işlemlerinin payı.
Zamanında yapılan cihaz bakımı oranı
Tamamı
Planlanan tarihte tamamlanmış otoklav bakım ve validasyonlarının payı.
4 haftalık uygulama planı
1. hafta
Döngü kaydı yapısını kurun ve rutine yerleştirin.
Kayıt altına alınan döngüler
2. hafta
İndikatör sonucu kaydını ve başarısızlık prosedürünü yazın.
Belgeli kontrol sonuçları
3. hafta
İzlenebilirlik zincirini kurun. Paket etiketlemesini başlatın.
Hasta kaydına bağlı döngü bilgisi
4. hafta
Cihaz bakım takvimini ve hatırlatmalarını devreye alın.
Planlı bakım düzeni
06Sık sorulanlar
Aklınıza takılabilecekler
Sterilizasyonu yapıyoruz, kaydı neden gerekli?
Çünkü yapıldığı belgelenmeyen bir işlem, denetim ve sorumluluk açısından yapılmamış sayılır. Uygulamanız kusursuz olabilir. Bir üçüncü kişi için bunu gösterecek bir dayanak yoksa hiçbir anlamı olmaz. Bir enfeksiyon şüphesi durumunda ise geriye dönük inceleme yapmak tamamen imkânsız hâle gelir. Kaydın kısa tutulması ise rutine yerleşmesini sağlar. Birkaç saniyede tamamlanacak bir işlem sürdürülür.
İzlenebilirlik zinciri nasıl kurulur?
Paket üzerine döngü bilgisinin yazılması ve kullanım sırasında bu bilginin hasta kaydına geçirilmesiyle. Bu sayede hangi hastada hangi döngüden çıkan aletlerin kullanıldığı sonradan bulunabilir. Bir enfeksiyon şüphesinde bu zincir tek dayanaktır ve o an geriye dönük olarak kurulması imkânsızdır. Uygulamanın basit tutulması gerekir. Etiket eklemek ya da döngü numarasını yazmak yeterlidir.
Başarısız indikatör sonucunu kaydetmeli miyim?
Mutlaka. Yalnızca başarılı sonuçları kaydetmek kaydın güvenilirliğini tamamen ortadan kaldırır ve bir denetimde bu fark hemen anlaşılır. Ayrıca tekrarlayan başarısızlıklar ancak kayıtla görülür ve cihazın gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir. Başarısızlık durumunda izlenecek yolun da yazılı olması gerekir: o döngüdeki aletler yeniden işleme alınır, cihaz kontrol edilir ve sonuç kaydedilir.
Otoklav bakımını ne sıklıkta yaptırmalıyım?
Üretici talimatlarına göre: tahminle belirlenen bir aralık ne güvenlidir ne de geçerli sayılır. Bakım zamanı için hatırlatma kurulması da gereklidir, çünkü bu iş kolayca ertelenir ve cihaz çalıştığı sürece kimse hatırlamaz. Servis raporlarının kayda bağlanması ise bakımın yapıldığının tek kanıtıdır. Yapılmış ama belgelenmemiş bir bakım, gerektiğinde gösterilemez ve garanti süreçlerinde de dayanak oluşturmaz.
Denetime nasıl hazır olurum?
Altı ayda bir yapılacak kısa bir kontrolle. Bakılacak üç şey vardır: her döngünün kaydı var mı, indikatör sonuçları eksiksiz mi ve bakım kayıtları güncel mi. Kayıtların nerede tutulduğunun ekipçe bilinmesi de gereklidir. Denetim geldiğinde belgeleri bulan tek kişinin izinde olması önlenebilir bir sorundur. Saklama sürelerine ilişkin yükümlülüklerin gözetilmesi de aynı kontrolün parçası olmalıdır.
Son güncelleme: 4 Ağustos 2026.
